Bugünün buzağısı iki yıl sonranın sağmal ineğidir. Buzağılık döneminde atılan her adım, düvenin ne zaman tohumlanacağını, ilk doğumu kaç yaşında yapacağını ve ilk laktasyonda ne kadar süt vereceğini etkiler. Bu dönemin en kritik saatleri ise doğumdan hemen sonraki ilk saatlerdir.
Ağız sütü neden bu kadar önemli?
Buzağı, annesinden plasenta yoluyla bağışıklık maddesi (antikor) almadan doğar. Hastalıklara karşı ilk koruması ağız sütündeki (kolostrum) antikorlardır. Buzağının bağırsakları bu büyük molekülleri yalnızca doğumdan sonraki ilk saatlerde emebilir; bu yetenek saatler geçtikçe hızla azalır ve yaklaşık bir gün içinde büyük ölçüde kaybolur.
Bu yüzden altın kural şudur: İlk ağız sütü doğumdan sonraki ilk 2 saat içinde verilmelidir.
Ne kadar ve nasıl?
- Miktar: İlk öğünde buzağının canlı ağırlığının yaklaşık yüzde 10'u kadar ağız sütü hedeflenir; 40 kg'lık bir buzağı için kabaca 4 litre. İkinci öğün ilk 12 saat içinde verilir.
- Kalite: Ağız sütünün antikor yoğunluğu kolostrometre ya da refraktometreyle ölçülebilir. Düvelerin ve uzun süre sızıntı yapan ineklerin ağız sütü daha zayıf olabilir.
- Yöntem: Buzağı emmiyorsa biberonla, gerekirse eğitimli bir kişi tarafından sondayla verilir.
- Hijyen: Ağız sütü temiz kaplara sağılmalı, hemen kullanılmayacaksa soğutulmalı ya da dondurulmalıdır. Kirli ağız sütü, korumak istediği buzağıya hastalık taşıyabilir.
Ağız sütü bankası
Doğum yapan her inek iyi kaliteli ağız sütü vermez. Bu yüzden birçok işletme, kaliteli ağız sütünü küçük paketler hâlinde dondurarak saklar. Dondurulmuş ağız sütü ılık su banyosunda yavaşça çözülür; kaynar suya ya da mikrodalgaya konmaz, çünkü yüksek ısı antikorları bozar.
Göbek bakımı ve ilk gün
Doğumdan hemen sonra göbek kordonu, veteriner hekimin önerdiği bir antiseptikle dezenfekte edilir. Buzağı temiz ve kuru bir alana alınır, kurulanır ve soğuk havalarda rüzgârdan korunur. İlk gün içinde buzağının ayağa kalkıp kalkmadığı, emme refleksi ve solunumu gözlenir.
Kulübe düzeni
Buzağılar ilk haftalarda genellikle bireysel kulübelerde tutulur. Kulübenin amacı buzağıyı izole etmek değil, hastalık bulaşını azaltmak ve her buzağının ne kadar içip yediğini izleyebilmektir.
| Konu | Uygulama |
|---|---|
| Altlık | Kalın, kuru saman; kışın buzağının bacakları altlığa gömülecek kadar |
| Havalandırma | Cereyan yok ama hava hareketi var |
| Su | Doğumdan sonraki ilk haftadan itibaren temiz su |
| Temizlik | Her buzağıdan sonra kulübe boşaltılır, dezenfekte edilir, dinlendirilir |
| Yer | Hafif eğimli, su birikmeyen zemin |
Süt, başlangıç yemi ve işkembe gelişimi
İlk haftalarda buzağı süt ya da süt ikame yemiyle beslenir. Erken yaşta önüne konan buzağı başlangıç yemi işkembenin gelişmesini sağlar; işkembe geliştikçe buzağı sütten kesime hazır hâle gelir. Kaliteli kuru ot da küçük miktarlarda verilebilir.
Sütten kesim
Sütten kesim genellikle 8–10 haftalık yaşta yapılır, ama asıl ölçüt yaş değil başlangıç yemi tüketimidir. Buzağı birkaç gün üst üste günde yaklaşık 1–1,5 kg başlangıç yemi tüketiyorsa, süt kademeli olarak azaltılarak kesilebilir. Sütten kesim ağırlığının kaydedilmesi, buzağı döneminin başarısını ölçmenin en basit yoludur; hedef genellikle doğum ağırlığının iki katıdır.
Buzağıdan düveye
Buzağı döneminin hedefi sütten kesimde bitmez. Dişi buzağılar düve olarak büyütülür ve genellikle 13–15 aylık yaşta, yetişkin canlı ağırlığının yaklaşık yüzde 55–60'ına ulaştıklarında tohumlanır. Böylece ilk doğum 22–24 aylık yaşa denk gelir. İlk doğum yaşı geciktikçe düvenin yetiştirme maliyeti artar ve sürüye katkısı gecikir; çok erken tohumlanan düveler ise doğumda zorlanabilir ve ilk laktasyonda düşük verim verebilir. Bu yüzden buzağı ve düve döneminde birkaç ayda bir yapılan tartımlar, tohumlama kararının en sağlam dayanağıdır.
Sık görülen sorunlar
Buzağı döneminde en sık rastlanan sorunlar ishal ve solunum yolu hastalıklarıdır. İkisinin de ilk savunma hattı yeterli ağız sütü, temiz altlık ve iyi havalandırmadır. Tedavi kararı ve uygulama veteriner hekime aittir; işletmenin görevi belirtileri erken fark edip hekime bildirmek ve her vakayı buzağının kartına kaydetmektir. Böylece belirli bir dönemde ya da belirli bir kulübe sırasında sorunların yoğunlaşıp yoğunlaşmadığı görülebilir.
Kısaca
- İlk ağız sütü doğumdan sonraki ilk 2 saatte, canlı ağırlığın yaklaşık yüzde 10'u kadar.
- Ağız sütünü temiz kaplarda saklayın, dondurulmuşu ılık suda yavaşça çözün.
- Sütten kesim kararını yaşa değil başlangıç yemi tüketimine göre verin.
- Doğum ve sütten kesim ağırlığını kaydedin; düve tohumlama kararı bu tartımlara dayanır.